خانه / ارتباطات / تحلیل رفتار متقابل / تحلیل رفتار متقابل – ساختار شخصیت و روابط اجتماعی بر اساس نظریه اریک برن

تحلیل رفتار متقابل – ساختار شخصیت و روابط اجتماعی بر اساس نظریه اریک برن

در دو مقاله پیشین با عناوین تحلیل رفتار متقابل (TA) – تعریف و نظریه‎ها و تحلیل رفتار متقابل (TA) – مدل‎های ذهنی بر اساس نظریه اریک برن ، نظریه اریک برن تشریح شد و مدل‎های ذهنی کودک،  بالغ و والد توضیح داده شدند. در این مقاله روابط اجتماعی مبنی بر این مدل‎ها تشریح می‎شوند.

تحلیل رفتار متقابل

ساختار شخصیت در تحلیل رفتار متقابل از نظر اریک برن

اریک برن اعتقاد دارد وقتی که دو نفر روبروی هم قرار می­‌گیرند، انگار دو شخصیت سه بخشی روبروی هم قرار گرفته‌اند و هر کدام یک جنبه از این سه بخش را وارد رابطه می­‌کند. پس ما در ساده­‌ترین شکل می­‌توانیم شش نوع رابطه‌ی اجتماعی داشته باشیم:

  1. کودک ـ کودک

وقتی که شما با دوستانتان آب بازی می­‌کنید، وقتی شروع به تعریف جوک و اس ام اس خواندن می‌کنید وقتی با هم شوخی می­‌کنید، وارد یک رابطه‌ی کودک ـ کودک شده‌اید.

  1. بالغ ـ کودک

این رابطه زمانی اتفاق می‌افتد که یک طرف رابطه با منطق صحبت می‌کند و می‌خوهد تصمیمات منطقی بگیرد، ولی طرف مقابل مدام رابطه را عاطفی می‌کند و با گریه­‌کردن و حرکات عاطفی می‌خواهد بازی را به نفع خودش تمام کند. مثلا تصور کنید که در یک رابطه‌ی زناشویی، شوهر یک قضیه‌ مهم کاری را برای زنش توضیح می‌دهد و از او می‌خواهد که در این مشکل کمکش کند، ولی زن به گریه می‌افتد و از عدم توجه عاطفی مردش گله می‌کند.

  1. بالغ ـ بالغ

در این نوع رابطه، هر دو طرف منطقی هستند و همه چیز مطابق منطق پیش می‌رود و احساسات و عواطف دخالتی در این رابطه ندارند. مثلا وقتی که دانشجویی با استادش درباره‌ی یک مفهوم آماری صحبت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، این نوع رابطه برقرار می‌شود.

  1. والد ـ کودک

در این نوع رابطه، یک طرف رابطه نقش پدر یا مادر را بازی می­‌کند و نفر دیگر نیز وارد دوران کودکی خود می‌شود. در بدترین و رایج‌ترین حالت این رابطه، جنبه‌ی سختگیر والد پررنگ می‌شود و امر و نهی کردن‌های مداوم آشکار می‌شود، کودک هم بخش سازگارش را بروز می‌دهد و از امر و نهی والد تبعیت می‌کند.

رابطه‌ی والد ـ کودک همیشه هم این‌قدر وحشتناک نیست؛ کافی است که والد جنبه‌ی حمایت‌گر خود را بروز دهد و کودک طرف مقابل هم جنبه‌ی حمایت‌خواهی خود را؛ در این حالت، رابطه‌ای شکل می­‌گیرد که اریک برن از آن با عنوان «نوازش» یاد کرده است و معتقد است که همه‌ی انسان‌ها به نوازش کردن و نوازش شدن احتیاج دارند.

  1. بالغ ـ والد

این رابطه نیز بسیار رایج است، به‌عنوان مثال وقتی یک طرف منطقی رفتار می­‌کند یا صحبت می‌کند ولی طرف مقابل انتقادهای سخت­گیرانه، خندیدن و مسخره کردن را شروع می‌کند، نمود این رابطه است. مثلا تصور کنید یک نفر در حال سخنرانی است، یک‌مرتبه از میان جمعیت یک نفر شروع می­کند به بلند بلند خندیدن، انتقاد کردن و مسخره کردن سخنران.

  1. والد ـ والد

در رابطه‌ی والد-والد هر دو طرف می­‌خواهند ژست یک بزرگ‌سال فهیم را ایفا کنند؛ اگر والد حمایت‌کننده­ خود را بروز دهد، می‌توان حرف زدن در مورد آب و هوا و تأیید حرف یکدیگر را به‌عنوان مثال ذکر کرد ولی اگر والد کنترل‌گر خود را بروز دهد، امکان ختم شدن بحث به دعوا نیز وجود دارد، در این نوع از رابطه هرکس می­‌خواهد حرف­‌های خود را به کرسی بنشاند و هر دو طرف رابطه در نقش پدر و مادر سخت‌گیر فرو می‌روند.

نکته‌ی مهم در تحلیل رفتار متقابل این مسئله است که، مثلث سه‌گانه‌ی کودک، بالغ و والد، یک تقسیم‌بندی سه‌­گانه‌ی ارزشمند است که می‌تواند به ما در تحلیل بسیاری از حوزه‌های رفتاری در مدیریّت کمک کند همچنین با استفاده از نظریه‌ی تحلیل رفتار متقابل، می‌توان به شناخت مشكلاتی كه باعث عدم تعادل در ساختار شخصیّت، ارتباط با دیگران و تكرار بازی‌های روانی و نمایش‌نامه‌ی زندگی می‌شود، دست یافت و راه‌كارهای تغییر و درمان این مشکلات را كشف و ارائه کرد.

تحلیل رفتار متقابل

درمانگرهای نوگرا در تحلیل رفتار متقابل، با ارائه­‌ی نظریه‌ها و روش‌های جدید و اقتباس کردن از نظریه‌های دیگر، به نوعی مكتب روان‌درمانی اقتضایی دست یافته‌اند كه در درمان و تغییر رفتار بسیار مؤثر و كارآمد است. اصلی‌ترین كاربرد تحلیل رفتار متقابل برای انسان‌ها، ایجاد شناخت رفتاری، احساسی و ذهنی است كه، سه جنبه‌ی مهم شخصیت را تشکیل می‌دهد. در ­تحلیل رفتار متقابل، هر تغییر رفتاری یا احساسی در مرحله­‌ی اول با بینش منطقی شروع می‌شود، كه در واقع شناخت مجموعه‌ی نقاط ضعف و قوّت رفتار، تفكر و یا احساس فرد است، و پس از پذیرش منطقی آن، از طریق حالت‌های شخصیتی، درک احساسی برای تغییر نهایی حاصل می‌شود.

بحث‌های اریک برن و مدل تحلیل رفتار متقابل، اگر چه هنوز هم به صورت پراکنده در میان روان­‌درمان‌گرها مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما می‌توان گفت که جذابیت بحث‌های او در تحلیل رفتار متقابل، برای دانشجویان مدیریت، مذاکره، مهارت‌های ارتباطی و تبلیغات بیش‌تر است.

یکی از انتقادهایی که برخی روان­‌درمان‌گرها به مدل تحلیل رفتار متقابل دارند، سادگی بیش از حد آن است. آن‌ها معتقدند این سادگی می‌تواند باعث بی‌توجهی به قسمتی از جزئیات ارزشمند شود و از دقت تحلیل کم کند. از طرف دیگر، برای علاقه‌مندان مدیریت و مذاکره و مهارت­‌های ارتباطی، در مقایسه با آموزش‌های عمومی که بیش‌تر شبیه به فهرست نصایح است، مدل تحلیل رفتار متقابل یک چارچوب شفاف‌، دارای قاعده و قابل یاد دادن و یادگرفتن محسوب می‌شود.

درباره تیم محتوای آکادمی فرانگر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *