مشاهیر گردشگری – ابن بطوطه

مشاهیر گردشگری - ابن بطوطه

ابوعبدالله محمد بن عبدالله محمد بن ابراهیم مراکشی معروف به ابن‌بطوطه، جهانگرد، سفرنامه نویس و جغرافی‌دان قرن هشتم هجری قمری است که در سال ۷۰۳ هجری قمری در شهر طنجه در کشور مراکش در خانواده‌ای پولدار و ثروتمند دیده به جهان گشود. از القاب وی می‌توان به شمس‌الدین و بدرالدین اشاره کرد. ابن‌بطوطه در سن ۲۲ سالگی و در عنفوان جوانی سفر ۳۰ ساله‌ی خود را با سفر به مکه و زیارت خانه‌ی خدا شروع کرد و سپس به کشورهای گوناگون در آسیا و افریقا و اروپا سفر کرد و مناطق زیادی را مورد سیاحت قرارداد. از شرق تا پکن و کشور چین و از غرب تا اندلس در اروپا سفر کرد.

ابن‌بطوطه حکایات، اتفاقات، ماجراها و تجربیات سفر دورودراز و پرفراز نشیب خود را در کتاب سفرنامه‌ی خود به نام “رحله ابن‌بطوطه” که پس از بازگشت از سفر به توصیه حاکم مراکش می‌نویسد و با بررسی سفرنامه وی می‌توان فهمید که به شهرها و کشورهای زیر سفر کرده است:

طنجه، تونس، اسکندریه، قاهره، بیت‌المقدس، بیروت، طرابلس، حلب، دمشق، مدینه، مکه، نجف، بصره، آبادان، ماهشهر، شوشتر، ایذه، اصفهان، شیراز، کوفه، کربلا، بغداد، تبریز، موصل، مار دین، یمن، عدن، ظفار، منبسی، مقدشو، عمان، هرمز، بحرین، علایا، قونیه، قیصریه، روم، ازمیر، بیروت، سینوب، مجار، بلغار، قسطنطنیه، خوارزم، بخارا، سمرقند، بلخ، هرات، نیشابور، کابل، دهلی، ساحل مالابار، جزایر مالادیو، سیلان و بنگال، آسیای جنوب شرقی، چین، اندلس، افریقا و برخی مناطق دیگر که به بعضی از این مناطق و شهرها یک‌بار و به بعضی دیگر چند بار سفر کرده است و در این سفرها اکثراً به دیدار حاکمان و پادشاهان می‌رفته و مهمان آنان نیز بوده است.

نکته‌ی مهم درباره‌ی سفرها و جهانگردی ابن‌بطوطه، گستره جغرافیایی و مسافت طولانی سفرهایی هست که داشته و توانسته است بسیاری از کشورها و شهرها را با توجه به کم بودن امکانات به‌ویژه درزمینه‌ی حمل‌ونقل، مورد سیر و سیاحت قرار دهد و به قول خودش به آرزوی قلبی و همیشگی‌ خود که خواهان این بوده که دنیا را ببیند و بگردد، برسد و در این امر موفق نیز می‌شود.

قطعا برای شناخت بهتر و بیشتر و دقیق‌تر شخصیت ابن‌بطوطه و سفرهای ۳۰ ساله‌اش باید به سفرنامه‌ی وی مراجعه کرد. بامطالعه دقیق سفرنامه ابن‌بطوطه می‌توان از تاریخ، تمدن، جغرافیا و فرهنگ کشورها مطلع شد هم‌چنین در این کتاب می‌توان از حکایات و تجربیات و ماجراهای خوب و بد و زشت و زیبای سفر آگاه شد، از وضعیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشورها و ملت‌ها و به‌ویژه از وضعیت ممالک و تمدن اسلامی آگاهی به دست آورد از تشکیلات اداری و قضایی و چگونگی آن مطلع شد و به‌ویژه در بخش فرهنگی می‌توان به وضعیت زنان، عادات غذایی، آداب کفن‌ودفن و تشییع‌جنازه و مسائل دیگر نام برد و در این سفرنامه ابن‌بطوطه از مشاهیر و بزرگان نیز نام برده است که می‌توان با مشاهیر قرن هشتم در کشورهای مختلف آشنا شد.

نکته مهم که از سفرها و سفرنامه ابن‌بطوطه به دست می‌آید وجود و نفوذ زبان و ادب پارسی و شهرت شاعر پارسی گوی ایرانی شیخ اجل سعدی شیرین‌سخن در کشورهای دیگر است.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه را دکتر محمدعلی موحد به فارسی ترجمه کرده است که خوانندگان فارسی‌زبان می‌توانند این سفرنامه تاریخی جغرافیایی را به‌راحتی مطالعه کنند و به‌ویژه از سفر ابن‌بطوطه به ایران و شهرهای ایران از وضعیت آن روزگاران در بخش‌های مختلف مطلع شوند. گر چه این جهانگرد مراکشی اکثر شهرهای آن زمان ایران را ندیده و به آن‌ها سفر نکرده است ولی حکایت و ماجراهای سفرش از شهرهایی که دیده است خواندنی و بیان‌کننده اطلاعات جغرافیایی فرهنگی وزندگی و زمانه مردمان ایران در قرن هشتم هجری است که در اینجا بعضی از ماجراها و حکایت‌های سفرش به ایران و جهان را نقل می‌کنیم:

خلیج‌فارس

در سفرش به ایران از خلیج‌فارس وارد ایران می‌شود و نام خلیج‌فارس را در سفرنامه‌اش در قرن هشتم ذکر می‌کند که ذکر نام خلیج‌فارس خود خط بطلانی است بر همه ادعاهای واهی مبنی بر نامی به‌غیراز خلیج‌فارس برای این دریا است.

اصفهان

ابن‌بطوطه در سفرش به شهر اصفهان از این شهر چنین توصیف می‌کند که اهالی اصفهان مردمی خوش‌قیافه‌ اند. رنگ و چهره آنان سفید و روشن و متمایل به سرخی است. اصفهانی‌ها مردمانی گشاده‌دست ‌اند. هم‌چشمی و تفاخری که میان آنان در مورد اطعام و مهمان‌نوازی وجود دارد، منشأ حکایت‌های غریبی شده است. مثلاً اتفاق می‌افتد که یک اصفهانی رفیق خود را دعوت می‌کند و می‌گوید: بیا برویم نان و ماست باهم بخوریم. ولی وقتی او را به خانه می‌برد انواع غذاهای گوناگون پیش او می‌آورد و اصفهانی‌ها به این رویه خود مباهات زیاد می‌کنند.

شیراز

وی سپس از اصفهان به‌سوی شیراز حرکت می‌کند و درباره‌ی شهر شیراز در سفرنامه خود چنین می‌گوید: شیراز شهری است قدیمی و وسیع و مشهور و آباد، دارای باغ‌های عالی و چشمه‌سارهای پر آب و بازارهای بدیع و خیابان‌های خوب. در این شهر نظم و ترتیب عجیبی حکم‌فرماست. هر یک از اصناف پیشه‌وران در بازار جداگانه‌ای متمرکز هستند؛ و از افراد صنف‌های دیگر داخل آن وارد نمی‌شوند.

شیرازی‌ها مردمانی خوش‌اندام ‌اند و لباس تمیز می‌پوشند. در مشرق زمین هیچ شهری ازلحاظ زیبایی بازارها و باغ‌ها و آب‌ها و خوشگلی مرد به‌پای دمشق نمی‌رسد مگر شیراز. این شهر در زمین مسطحی واقع‌شده است و گرداگرد آن را از هر سو باغ ها فراگرفته و پنج نهر از وسط شهر می‌گذرد، یکی از آن‌ها نهر معروف رکن‌آباد است که آب شیرین و گوارایی دارد. آب این نهر در زمستان گرم و در تابستان بسیار خنک است و سرچشمه آن در دامنه کوهی بنام قلیمه واقع‌شده است. مسجد بزرگ شیراز به نام مسجد عتیق یکی از وسیع‌ترین و زیباترین مساجد است.

دهلی

حکایت ابن‌بطوطه از دهلی اطلاعات جغرافیایی از این شهر به ما می‌دهد، وی درباره‌ی شهر دهلی چنین می‌گوید: مساحت این شهر زیاد و بسیار معمور است. دهلی فعلا از چهار شهر تشکیل می‌شود که در مجاورت هم و متصل‌به‌هم قرارگرفته، یکی را به همین نام دهلی می‌خوانند که از بنای هندویان و قسمت قدیمی شهر است. فتح دهلی در سال ۵۸۴ اتفاق افتاد. قسمت دیگر شهر را “سیدی” می‌نامند که دارالخلافه نیز خوانده می‌شود. قسمت سوم را تغلق‌آباد می‌نامند و آن را سلطان تغلق پدر پادشاه هند ساخته است. قسمت چهارم دهلی “جهان پناه” نام دارد که مخصوص سکونت محمدشاه، سلطان هند بود؛ که ما به حضور او می‌رفتیم. شهر دهلی بیست‌وهشت در دارد که آن‌ها را “دروازه” می‌نامند.

چین

ابن‌بطوطه این جهانگرد بزرگ اسلامی در سفرش به چین این کشور را این‌گونه روایت می‌کند: کشور چین سرزمینی است وسیع و پربرکت که میوه و زراعت و طلا و نقره در آن در تمام دنیا مقام اول را دارد. رودخانه معروف آب حیات غز وسط این سرزمین عبور می‌کند. مردم چین کافر و بت‌پرست می‌باشند، مردگان خود را مانند هندویان می‌سوزانند، پادشاه چین مغول و از فرزندان چنگیز خان است.

دمشق

این جهانگرد مسلمان از شهر دمشق به‌خوبی و زیبایی و با توصیفات کم‌نظیری تعریف می‌کند، او درباره دمشق می‌گوید: دمشق بهترین و زیباترین شهرهای جهان است که ادای حق آن را از قدرت و ضعف و بیان بیرون است. دراین‌باره سایه گسترده و آب سلسبیل که همچو مار در پیچ‌وخم کوچه‌ها فرو می‌پیچد و باغ‌هایی که نسیم جان‌بخش آن دل را زنده می‌سازد. در برابر نظارگان به خودآرائی می‌پردازد؛ و فریاد میزند اینک رامش گاه جهان و زیبایی آب در این شهر چندان است که پنداری که خاک آن از فراوانی آب به تنگ آمده و مشتاق تشنگی است. توگویی سنگ‌های سخت این شهر با تو سخن می‌گویند.

اندلس

آخرین حکایت را از سفر این جهانگرد مراکشی قرن هشتم را از سفرش به اندلس در قاره اروپا می‌آوریم، وی اندلس را این‌چنین توصیف می‌کند که به‌وسیله‌ی کشتی به اندلس یعنی سرزمینی که برای ساکنین و مسافران و مقیمان ثواب و اجر فراوان مقرر است رفتم. اولین شهری که از کشور اندلس دیدم جبل‌الفتح یا جبل‌الطارق بود.

درکل سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه جهانگرد مسلمان مراکشی قرن هشتم هجری؛ سفرنامه‌ی مردم‌شناسی است به همراه ده‌ها ویژگی دیگر این سفرنامه که ذکرشده است. سفرنامه ابن‌بطوطه که شرح سفرهای ۳۰ ساله او هست برای دوستداران سفر و جهانگردی، تاریخ، جغرافیا، فرهنگ ملل گذشته ارزنده، ارزشمند و غنی است.

ابن‌بطوطه سرانجام  در سال ۷۷۹ هجری قمری در مراکش چهره در نقاب خاک می‌کشد.

درباره تیم محتوای آکادمی فرانگر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *