مشاهیر گردشگری – ناصرخسرو قبادیانی

ابو معین حمید‌الدین ناصرخسرو قبادیانی مروزی معروف به ناصرخسرو قبادیانی،شاعر،نویسنده و جهانگرد ایرانی است که در سال ۳۹۴ هجری قمری در قبادیان از توابع بلخ در خانواده‌ای ثروتمند و محتشم به دنیا آمد.

مشاهیر گردشگری - ناصرخسرو قبادیانی

وی در کودکی تحصیل را شروع کرد و به‌مرور به تحصیل علوم گوناگون پرداخت. ناصرخسرو ازجمله شاعران و جهانگردانی است که حافظ کل قرآن بوده است. ناصرخسرو قبادیانی  در دربار غزنویان و سپس در دربار سلجوقیان  به شغل دیوانی مشغول بوده است که آغاز و شروع حکمت‌آمیز سفر ناصرخسرو این‌گونه بوده است که وی قبل از شروع سفر به می ‌خواری و باده‌گساری مشغول بوده که شبی خوابی عجیب و تأمل‌برانگیز می‌بیند که به به‌کلی موجب تغییر و تحول وی در زندگی می‌شود و مرحله جدیدی از زندگی و حیات خویش را شروع می‌کند

ناصرخسرو شرح خواب  خود را در کتاب سفرنامه‌اش این‌چنین بیان می‌کند: شبی در خواب دیدم که یکی مرا گفت چند خواهی خوردن از این شراب؟ که خرد را از مردم زایل کند اگر به هوش باشی بهتر. من جواب دادم که حکما جز این چیزی نتوانستند ساخت که اندوه دنیا کم کند، جواب داد که بیخودی و بی‌هوشی راحتی نباشد. حکیم نتوان گفت کسی را، مردم را، بی‌هوشی رهنمون باشد، بلکه چیزی را باید طلبید که خرد و هوش را به افزاید، گفتم که من این را از کجا آورم؟ گفت جوینده یابنده باشد پس سوی قبله اشارت کرد و دیگر سخن نگفت. چون از خواب بیدار شدم آن حال تمام بر یادم بود بر من کارکرد و با خود گفتم که از خواب دوشین بیدار شدم باید از خواب چهل‌ساله نیز بیدار گردم.

 ناصرخسرو  پس از این خواب که او را تحت تأثیر گذاشته و منقلب کرده  تصمیم به ترک شهر و دیار و خانه و کاشانه و شغل خود می‌گیرد و به‌کلی می خواری و باده‌گساری را  نیز کنار می‌گذارد و دنبال حقیقت سفر را آغاز می‌نماید

به گفته‌ی خودش در کتاب سفرنامه‌اش این خواب به‌کلی او را تغییر می‌دهد و از خواب غفلت چهل‌ساله بیدار می‌کند و موجب می‌شود که سفر و سیاحت  هفت‌ساله‌ی خود را در سال ۴۳۷ هجری قمری از مرو آغاز کند و با بازگشت به شهر بلخ در سال ۴۴۴ هجری به پایان برساند.

با نظری به سفرنامه ناصرخسرو  که بعد از سفر و از یادداشت‌های بین سفر نوشته است می‌توان فهمید که به شهرها و کشورهای زیر سفرکرده است:

سرخس، نیشابور، جوین، بسطام، دامغان، سمنان، ری، قوهه، قزوین، بیل، قپان، خرزویل، خندان، شمیران، سراب، سعیدآباد، تبریز، مرند، خوی، وان، وسطان، اخلاط، بطلیس، ارزن، میافارقین، شام، حلب، بیروت، صیدا، صور، محکا، حیفا، بیت‌المقدس، مسجدالاقصی، مکه، مدینه، قاهره و اسکندریه.

سفرنامه‌ی ناصر‌خسرو قبادیانی این جهانگرد ایرانی، ما را با سختی و مصائب و رنج سفر وی همچنین با اطلاعات تاریخی و فرهنگی و جغرافیایی سیاسی و معماری آب‌وهوا و کشاورزی و شهرها و مکان‌هایی که دیده است، آشنا می‌کند.

حکایات و ماجراهای جالب سفر شناخت شخصیت‌ها و مشاهیر و روح جستجو و کنجکاوی را نیز از وی در سفرنامه‌اش می‌توان فهمید. این جهانگرد ایرانی در سفرنامه‌اش شهر بیت‌المقدس را این‌گونه توصیف می‌کند:

از طرابلس که ساحل است تا بیت‌المقدس پنجاه‌وشش فرسنگ و از بلخ تا بیت‌المقدس هشت‌صد و هفتادوشش فرسنگ است.

خامس رمضان ثمان و ثلثین و اربعیه در بیت‌المقدس شدیم یک سال شمسی بود که از خانه بیرون آمده بودم و مادام در سفر بوده که به هیچ جای مکانی و آسایش تمام نیافته بودیم. بیت‌المقدس را اهل شام و آن‌طرف‌ها قدس می‌گویند و از اهل آن ولایات کسی که به حج نتواند رفتن در همان موسم به قدس حاضر شود.

سواد و رستاق بیت‌المقدس همه کوهستان و همه کشاورزی و درخت زیتون و انجیر و غیره و تمامت بی‌آب است و نعمت‌های فراوان و ارزان باشد.

بیت‌المقدس شهری است بر سر کوهی نهاده و آب نیست مگر از باران و برستاتها چشمه‌های آب است، اما به شهر نیست،چه شهر بر سر سنگ نهاده است و شهری بزرگ است که آن وقت که دیدیم بیست هزار مرد در وی بودند و بازارهای نیکو و بناهای به حال و همه زمین شهر  به تخته‌سنگ‌های فرش انداخته و هرکجا کوه بوده است و بلندی بریده‌اند و هموار کرده چنان‌که چون باران بارد همه زمین پاکیزه شسته شود در آن شهر صنایع  بسیارند هر گروهی را رسته‌ای جدا باشد.

ناصرخسرو که در سفرش به مکان‌ها و بناهای مذهبی تاریخی زیادی رفته است مسجدالاقصی را این‌چنین توصیف می‌کند که خدای عزوجل مصطفی (ص) را شب معراج، از مکه آنجا آورد و ازآنجا به آسمان شد چنانکه در قرآن آن را یادکرده است: “سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی الایه” و آنجا را عمارتی بتکلف کرده اند و فرش های پاکیزه افکنده و خادمان جداگانه ایستاده همیشه خدمت آن را می کنند.

این جهانگرد که به قاره‌ی آفریقا و کشور مصر نیز سفرکرده درباره‌ی کشور مصر و قاهره این‌گونه می‌گوید: آب نیل از میان جنوب و مغرب می‌آید و به مصر می‌گذرد و به دریای روم می‌رود و آب نیل چون زیادت می‌شود دو بار چندان می‌شود که جیحون بترمذ و این آب از ولایت نوبه می‌گذرد و به مصر می‌آید و ولایت نوبه کوهستان است و چون به صحرا رسد، ولایت مصر است و سرحدش که اول آنجا رسد “آسوان” می‌گویند که تا آنجا سیصد فرسنگ است و بر لب آب همه شهرها و ولایت‌هاست

گویند نتوانسته‌اند که منبع آب نیل را به حقیقت بدانند و شنیدم که سلطان مصر کس فرستاده تا یک‌ساله راه بر کنار نیل رفته و تفحص کردند هیچ‌کس حقیقت آن ندانست الا آنکه گفتند که از جنوب از کوهی می‌آید که آن را “جبل‌القمر” گویند.

توصیف قاهره

چون از جانب شام به مصر روند اول به شهر قاهره رسند چه مصر جنوبیست و این را قاهره گویند که پنج دروازه دارد؛ باب‌النصر، باب‌الفتوح، باب‌القنطره، باب‌الزریله و باب‌الخلیج

آب خوردنی از نیل می‌باشد سقایان با شتر نقل کنند و آب چاه‌ها هر چه به رود نیل نزدیک‌تر باشد خوش باشد و هر چه دور از نیل باشد شور باشد.

این جهانگرد ایرانی در سفرش به مکه از سختی و قحطی در این سفر این‌چنین روایت می‌کند: یکشنبه شش ذی‌الحجه به مکه رسیدیم به باب‌الصفا فروآمدیم و این سال به مکه قحطی بود چهار من نان به یک دینار نیشابوری بود و مجاوران از مکه می‌رفتند و از هیچ طرف حاج نیامده بود. روز چهارشنبه به یاری حق سبحانه و تعالی به عرفات حج بگذاردیم و دو روز به مکه بودیم و خلق بسیار از گرسنگی و بیچارگی از حجاز روی بیرون نهادند.

این جهانگرد چهار بار به مکه می‌رود و در مصر در دوره‌ی حکومت خلفای فاطمی سه سال زندگی می‌کند و در مصر به مذهب اسماعیلیه می‌پیوندد و به این مذهب ارادت و علاقه خاصی پیدا می‌کند و مقامی در این مذهب نیز به دست می‌آورد و یکی از مبلغان مذهب اسماعیلی می‌شود و سرانجام این جهانگرد در سال ۴۴۴ هجری با بازگشت به بلخ سفرش را پایان می‌دهد. وی در ایران به خاطر تبلیغ مذهب اسماعیلی دچار تنگنا و محدودیت می‌شود.

ناصرخسرو قبادیانی این گردشگر ایرانی در سفرهای هفت‌ساله خود ۲۲۲۰ فرسنگ را پیموده و مورد سیر و سیاحت قرار داده است.

ازجمله آثار ناصرخسرو قبادیانی می‌توان به سفرنامه‌ی ناصرخسرو، زادالمسافرین، وجه دین، خوان اخوان، دلیل المتحدین، روشنایی نامه و دیوان اشعار اشاره کرد.

ناصرخسرو سرانجام در سال ۴۸۱ هجری در بدخشان جان به جان‌آفرین تسلیم می‌کند.

درباره تیم محتوای آکادمی فرانگر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *