خانه / تازه های صنعت هوایی و گردشگری / هر آنچه باید در مورد آیین گلاب گیری بدانید!

هر آنچه باید در مورد آیین گلاب گیری بدانید!

هر سال با آغاز اردیبهشت،وقتی  میان كویر،زمین‌های سرسبز كاشان پوشیده از گل‌های صورتی رنگ محمدی می‌شود،عطر مست كننده آن،نوید آیین سنتی«گلاب گیری»را می‌دهد.آیینی كه از سالیان دور،بهار اهالی قمصر ،نیاسر و دیگر شهرهای كاشان را معنا می‌دهد و همین مراسم،سال‌ها مقصد اصلی سفر اكثر گردشگرانی است كه می‌خواهند از نزدیك شاهد این آیین سنتی بهاری باشند. نزدیكی كاشان به پایتخت،سنتی ماندن آداب گلاب‌گیری و خلق و خوی اهالی شهر كاشان و …باعث شده تا گلاب‌گیری در شهرهای بزرگ و حتی روستاهای كاشان،كه هر سال از اوایل اردیبهشت ماه آغاز می‌شود و تا اواخر خرداد ماه ادامه دارد با استقبال تعداد زیادی از گردشگران ایرانی و خارجی رو به رو شود.

در ادامه با این نوشته از مجله گردشگری کی سفر همراه باشید تا همه چیز در مورد این آیین را بدانیم! کی سفر مرجع خرید آنلاین بلیط هواپیما مسیرهای مختلف می باشد. در کی سفر می توانید قیمت بلیط های پروازی مختلف از جمله قیمت بلیط هواپیما تهران استانبول ، قیمت بلیط هواپیما مشهد کیش ، قیمت بلیط هواپیما اهواز مشهد ، و… را بررسی کنید. امکان رزرو هتل نیز با بهترین قیمت در کی سفر برای مسافران فراهم شده است. به راحتی می توانید هتل ارزان کیش، هتل ارزان مشهد، هتل ارزان قشم ، کاشان و… را بیابید. در کی سفر همه چیز برای شما برای داشتن یک سفر اقتصادی فراهم آماده است. با مجله کی سفر همراه باشید تا در مورد آیین گلاب گیری بیشتر بدانیم.

سرخ گل ایرانی

گلاب گیری

در بین گونه‌های متنوع رز و سرخ گل‌ ها،سرخ گل ایران یا گل محمدی گه از خانواده Rosaceusاست و در منابع مختلف و در كشورهای غربی و انگلیسی زبان به Domask Roseمعروف است. این گونه منحصر به ایران می‌باشد.به طور كلی در منابع مختلف و طبق اكثر كارشناسان زیست گیاهی گونه مذكور از ابتدا در ایران پرورش یافته و از این كشور به دیگر نقاط جهان پخش شده است.

گل محمدی،طلای معطر

این گل از نظر ویژگی‌های فیزیكی و شكل ظاهری دارای خصوصیاتی است که عبارت است از: گل نیمه پرپر،صورتی رنگ و بسیار خوشبو،برگ گل‌ها به شكل تخم مرغی،دارای ۵تا۷برگچه و یك دم برگ،شكل گیاه آن بوته‌ای بر پشت با بلندای نزدیك به ۱٫۵متر، دارای خارهای ریز بیشمار روی ساقه‌ها به ویژه در ساقه‌های جوان آن.

گل ملی

در نشست مورخ ۲۲/۹/۱۳۷۴شمسی كه با حضور ریاست انجمن باغبانی ایران و شماری از استادان دانشگاه‌های ایران برگزار گردید،گل سرخ محمدی با ویژگی‌های مذكور به عنوان گل ملی كشور تایید و برگزیده شد.

گلاب گیری در قمصر،نیاسر،برزك،جوشقان و قهرود كاشان از قدمتی دیرینه برخوردار است. بهترین كارگاه‌های سنتی گلاب گیری در قمصر و نیاسر كاشان فعالیت می‌كنند.برای مسافرت به هریك از این شهرها،ابتدا باید خود را به كاشان رساند. فاصله تهران تا كاشان ۲۴۶كیلومتر است كه در صورت تمایل به استفاده از اتوبوس باید از ترمینال جنوب تهران عازم شد.سفر به كاشان از تهران حدود ۳ساعت به طول می‌انجامد.تمام مسیر اتوبان بوده و اطراف اتوبان نیز از دشت‌های كویری پوشیده شده است.

با شروع فصل گلاب گیری هر كدام از شهرها  و حتی روستاهای كاشان می‌تواند مقصد شما برای دیدن این مراسم باشد اما به این نكته توجه داشته باشید كه تراكم در روزهای تعطیل و به خصوص آخر هفته به اوج خود می‌رسد به حدی كه ممكن است برای رسیدن به شهرهای معروف و دیدن این مراسم به مشكل برخورد كنید.

بهترین زمان برای گشت و گذار در قمصر و البته نیاسر صبخ زود است.صبح زود منظور قبل از طلوع آفتاب و حداكثر تا یك ساعت بعد از آن است. عطر گل‌های محمدی در این ساعات به اوج خود می‌رسد و با بوی مست كننده از میهمانان استقبال می‌كند. به اعتقاد بومیان شهر،آفتاب باعث پژمرده شدن و كم شدن عطر گل‌ها می‌شود به همین علت در ساعات قبل از طلوع آفتاب چیده شده و برای گلاب گیری فرستاده می‌شود.

چیدن گل اغلب با زنان و دختران است.این كار به صورت دسته جمعی صورت می‌گیرد كه هر فرد چادر شبی را كه به اصطلاح محلی به آن چاچب می‌گویند،به دور گردن و كمر خود می‌بندد و گل‌ها را كوتاه دم از شاخه جدا كرده و داخل چادر شب كه مثل پیشبندی جلویشان قرار دارد،می‌ریزد.ساعت گل چینی از ۵تا ۸صبح است.البته امروزه تا پیش از ظهر هم به گل چینی مشغول می‌شوند.

معمولا در كنار هر باغچه و گلستانی یك كارگاه گلاب گیری نیز وجود دارد و می‌توان فرایند گلاب گیری را از نزدیك مشاهده كرد.مردم شهرهای كاشان بسیار مهمان نواز و دوست داشتنی هستند و با كمال میل همه چیز را برای شما توضیح می‌دهند و به شما اجازه ورود به گلستان‌ها و كارگاه‌ها را می‌دهند.كافی است شما چیزی بپرسید و یا چیزی بخواهید.با كمال میل به شما كمك می‌كنند و از هیچ كمكی دریغ نمی‌ورزند.

بر اساس مدارك جدید،ایرانیان اولین قومی بودند كه از گل سرخ،اسانس و گلاب را به روش تقطیر به دست آوردند و سپس این فن را به سایر نقاط دنیا انتقال دادند.ابن سینا دانشمند بزرگ ایرانی،تحقیقات وسیعی در مورد استخراج اسانس‌ها به روش تقطیع داشته است. پرورش گل محمدی با تاریخ قمصر عجین شده است.هرچند امروزه گلاب گیری از قمصر به نیاسر یكی از بخش‌های دیگر كاشان گسترش پیدا كرده،ولی گلاب قمصر در نوع خود هم چنان بی رقیب مانده است.

همه چیز درباره گلاب گیری

ابزار و وسایل گلاب گیری

  • دیگ مسین با ظرفیت ۱۲۰تا ۱۵۰لیتر
  • تغار مسین كه به عنوان سرپوش دیگ به كار می‌رود ؛ در گذشته از تغار سفالین استفاده می‌شد وو مزیتش این بود كه عطر گل را نمی‌سوزاند.
  • پارچ دسته دار مسین با ظرفیت حدود۳۰تا ۴۰لیتر ؛ این پارچ در داخل آب سرد قرار می‌گیرد تا بخارهای گل در داخل آن به مایع تبدیل شود.
  • نیچه؛ دو عدد لوله كه بخار حاصل از جوشش‌های گل و آب را از دیگ به پارچ انتقال می‌دهد ؛ از جنس آلومینیوم می‌باشد ولی در گذشته از جنس نی بوده است.
  • حوض آب كه كار دستگاه تبرید را انجام می‌دهد
  • شاخه؛ دستگاه كوچك گرمایش گلابگیری كه اغلب به وسیله نفت و گازوئیل تغذیه می‌شود؛ قبلا از هیزم و بوته استفاده می‌شد كه امروزه منسوخ شده است

ابتدا دیگ مسین را براجاقی كه قبلا بدین منظور با آجرو سیمان و یا سنگ و گل ساخته‌اند،قرار می‌دهند سپس شاخه حرارتی را در زیر دیگ قرار می‌دهند،آنگاه بسته به گلاب مورد نظر گل محمدی را به میزان ۱۲تا۳۰كیلوگرم در داخل دیگ ریخته و به مقدار ۳۰تا ۶۰لیتر به آن آب اضافه می‌كنند و در آن را با تغاری كه ذكر آن رفت،می‌پوشانند و وزنه سنگینی برای كنترل فشار بخار روی آن می‌گذارند و با مقداری بتونه مخصوص كه از تفاله گل پخته و آرد نان است،روزنه‌های اختمالی محل اتصال بین دیگ و تغار مسدود می‌شود تا از هدر رفتن بخار جلوگیری شود.البته امروزه به جای وزنه و خمیر،از اهرم‌ها و پیچ و مهره و واشر لاستیكی استفاده می‌شود. پارچ مسین را در آب گذاشته، به وسیله نردبان یا جدیدا لوله‌های چدنی،آن را مهار می‌كنند تا به سطح آب نیاید،آنگاه لوله‌های نی یا آلومینیومی را از یك سو در دیگ و از سوی دیگر در پارچ قرار می‌دهند و گلوله پنبه‌ای كه در پارچه‌ای پیچیده‌‌اند را بر در آن قرار می‌دهند تا آب به داخل پارچ نفوذ نكند چه آب و هرگونه ماده خارجی باعث خراب شدن گلاب می‌شود.حال همه چیز آماده است،شعله اجاق را روشن می‌كنند و پس از حدود ۱۰دقیقه آب و گل داخل دیگ به جوش می‌آید تا به آرامی عمل بیاید.بخار حاصل از طریق نیچه‌ها به داخل پارچ مسی منتقل شده و بر اثر تماس با دیواره‌های سرد پارچ تقطیر شده و تبدیل به گلاب می‌شود. معمولا پس از۴تا۵ساعت پارچ مسی پر از گلاب شده و عمل گلاب گیری با خاموش كردن چراغ كوره‌ای زیر دیگر به اتمام می‌رسد.برای روشن كردن زیر دیگ‌های گلاب، برای اولین گلاب گیری رسم است كه یك نفر همراه با سینی،منقل آتش و ظرف اسفند،كنار دیگ‌های گلاب گیری اسفند دود كند و دور ت درو محوطه گلاب گیری بچرخد و با صدای بلند بر محمد(ص) صلوات ختم كند.آتش زیر دیگر را هم با گفتن نام خد روشن می‌كنند.اگرچه گلاب گیری رایج امروزی،صنعتی ساده به حساب می‌آید و در اغلب نقاط سرزمین پهناور ایران نیز به همین سبك انجام می‌شود،اما تهیه گلاب ناب مستلزم رعایت نكات زیادی است كه در واقع نیاز به دانستن هنر گلاب گیری دارد.قمصر علاوه بر سابقه پرورش گل،اصیل‌ترین،ظریف‌ترین و تكنیكی‌ترین روش تولید گلاب را به خود اختصاص داده است. این دقایق و ظرایف،تاثیر فوق العاده‌ای در كیفیت محصول،خاصه در صد اسانس آن خواهد داشت.

گلاب گیری به سبک قمصر

گلاب گیری

در روش گلابگیری سایر نقاط،لوله منتقل كننده بخار گل و آب بدون شیب بوده و در پارچ آن نیز كاملا باز است،اما در روش گلاب گیری قمصر،لوله‌های آلومینیومی با شیب ۴۵درجه به پارچ وصل می‌شوند و در پارچ كاملا بسته می‌شود و پارچ در محیط استخری با آب كاملا سرد قرار دارد كه این تاثیر زیادی در جلوگیری از متصاعد شدن اسانس دارد. شیب لوله باعث تنظیم جرم حجمی مواد لازم برای تكمیل گلاب می‌شود،یعنی از عبور مواد غیر ضروری جلوگیری می‌كند،وجود در دیگ سفالین و پارچ سرد از تجزیه اسانس جلوگیری خواهد كرد.در مدت زمان گلاب گیری،شدت شعله آتش باید ملایم و یكنواخت باشد و به تعبیر بهتر،هرچه زمان تقطیر  بیشتر طول بكشد و شعله كم و زیاد نشود،محصول بهتری به دست خواهد داد،حجم آبی كه داخل دیگ ریخته می‌شود،نباید زیاد یا كم باشد،این میزان به نسبت حجم گل متغیر است.

گلاب چند منی؟

بر اساس استانداردهای گلاب ایران،گلاب از نظر درجه خلوص به دو نوع گلاب سنگین و گلاب سبك تقسیم می‌شود:

گلاب سنگین (درجه یك)

گلابی  است كه در ۱۰۰میلی لیتر آن حداقل ۳۵ میلی گرم اسانس وجود داشته باشد. در روش سنتی برای تهیه این گلاب از ریختن ۳۰كیلو گرم گل مرغوب در دیگ گلاب گیری و استحصال ۴۰لیتر محلول از آن به دست می‌آید كه به آن گلاب ۵منی می‌گویند.

گلاب سبك(درجه دو)

گلابی است كه در ۱۰۰میلی لیتر آن حداقل ۱۵میلی گرم اسانس وجود داشته باشد.به تعبیر دیگر گلابی كه از ریختن ۱۵ كیلو گرم گل و استحصال ۴۰لیتر محلول به دست می‌آید.(۵/۲منی)

گلاب اصل

اگر خواستید گلاب خالص را هم بشناسید،كافی است تا گلاب را مزه مزه كنید اگر مزه گس و تلخی داشت و شفاف و بدون رنگ بود،گلاب خالص است. هر قدر گلاب تلخ‌تر باشد اصل‌تر است البته باید توجه داشت كه تلخی گلاب هم باید طبیعی باشد و اگر شك داشتید می‌توانید پس از چشیدن گلاب ۲بار آب دهان خود را قورت دهید اگر تلخی باز در دهانتان باقی ماند پس گلاب اصل نیست و ناخالصی دارد ولی اگر تلخی كام شما برطرف شد پس گلاب شما اسانس نداشته و طبیعی و اصیل است.

اصول نگهداری گلاب

برای حفظ عطر گل و گلاب، ظروف شیشه‌ای مناسب‌تر است. در گذشته دونوع ظرف شیشه‌ای برای نگهداری گلاب شناخته شده بود كه یكی شیشه«بنزینی»به گنجایش ۳لیتر و دیگری شیشه‌ای با گنجایش ۴۵لیتر كه دور تا دور آن را با حصیر و یا گونی می‌پوشاندند و در برزك به آن «قرابه» و در قمصر «كب» می‌گفتند.

نباید گلاب را بیش از یك سال نگه داشت؛ گلاب در اثر ماندگاری زیاد اثر خود را از دست می‌دهد. گلاب را در یخچال و ظروف شیشه‌ای رنگی نگهداری كنید. از نگهداری گلاب در ظروف پلاستیكی اجتناب كنید؛ اسانس گلاب نسبت به مواد تشكیل دهنده ظروف پلاستیكی واكنش نشان داده و كیفیت خود را از دست می‌دهد. هنگام خرید گلاب به شفافیت آن توجه كنید و  محصولی را كه دارای تاریخ مصرف و كد بهداشتی است انتخاب نمایید.توجه داشته باشید با مصرف گلاب در بالای مایع آن هوا جمع خواهد شد كه اكسیژن آن می‌تواند موجب اكسید شدن اسانس گلاب شود كه با وجود آن كه ضرری برای مصرف كننده ندارد،فایده‌‌ای هم نخواهد داشت. ویژگی‌های فیزیكی و شیمیایی گلاب باید مطابق با جدول زیر باشد:

شماره ویژگی‌ها حدود قابل پذیرش
۱ ‌ وضعیت ظاهری شفاف-روشن-زلال بدون لرد و رسوب
۲ بو بوی مطبوع گل سرخ
۳ مزه طعم ویژه گل سرخ مایل به تلخی
۴ وزن مخصوص نسبی در c20 ‌ حداكثر۹۹۹/۰
۵ PH ۵/۵-۸/۳
۶ ‌ عدد اسیدی بر حسب میلیگرم اسید استیك در صد میلی لیتر نمونه ۴-۱
۷ عدد استر حداقل ۱
۸ عدد ید ‌ حداقل ۱۵
۹ ‌ عدد اكسید اسیون ‌ حداقل ۱۳۰
۱۰ مقدار اسانس برحسب میلی گرم در ۱۰۰میلی لیتر حداقل ۱۲
۱۱ مواد معدنی(نیترات-نیتریت-كلر و سولفات) نباید وجود داشته باشد
۱۲ الكل اتیلیك بر حسب گرم در ۱۰۰میلی لیتر نمونه حداكثر۲۵/۰

گلاب اولین بار توسط ابو علی سینا استخراج  و گوهر گل سرخ یا جوهر گل سرخ نام گرفته است. برای به دست آوردن عطر گل محمدی،كه حكم سرشیر جمع شده روی شیر را دارد،باید لایه نازكی را كه پس از سرد شدن بر روی گلاب جمع می‌شود و حالتی روغنی دارد،با سرنگ از روی گلاب جدا كنند. چنان چه پس از یكبار گلاب گیری دوباره به جای ریختن آب روی گل‌های دیگ،گلاب ریخته شود كه معمولا گلاب سال قبل است،یعنی گلاب مجددا با گل تازه تقطیر شود،به گلابی كه از این تقطیر به دست می‌آید «گلاب دو آتشه»گویند. گاه پس از یك دوره گلاب گیری از گل‌هایی كه به صورت تفاله درآمده و «بن گل» نامیده می‌شود،به همراه كمی گل تازه برای تولید مجدد گلاب استفاده می‌شود.گلابی كه این گونه به دست می‌آید«پساب»نام دارد و كیفیت بسیار نازلی دارد.

گلاب درمانی

در گذشته گلاب در طب سنتی مصارف درمانی بسیاری داشته است.در پزشكی سنتی ایران گلاب برای درمان دردهای رماتیسم قلبی،تقویت اعصاب،رفع پاره‌ای از سردردها و….كاربرد فراوانی داشته است.به عنوان مثال دندان درد را با چكاندن چند قطره گلاب روی دندان پوسیده تسكین می‌بخشند. نوشیدن و بوئیدن گلاب سردرد را بر طرف می‌كند،مخصوصا سردردی كه در اثر استنشاق هوای آلوده یا شنیدن سر و  صدا باشد. برای معالجه اشخاص گرمازده،بهترین را خورانیدن گلاب همراه با مقداری یخ است،به قدری كه تولید قی نموده و صفرا را خارج نماید.

گلاب،قلب و معده را تقویت می‌كند،اضطراب را از دل دور می‌كند. بوییدن گلاب برای تقویت قلب و رفع بیهوشی و تقویت حواس باطنی مفید است. از بخور گلاب می‌توان برای درمان گلو درد و بیماری‌های تنفسی استفاده نمود. گلاب بهترین نوشیدنی برای كسانی است كه كه دچار خونریزی سینه و گلو هستند. نوشیدن گلاب خنك،گرمی درون را از بین می‌برد و بدن را تقویت می‌كند. گلاب برای بیماری‌های گوارشی مانند:نفخ،دل به هم خوردگی و اسهال مزمن مفید است. به دلیل داشتن خاصیت ضد عفونی كننده و ضد میكروبی،برای شست و شوی چشم مناسب است. برای رفع خستگی و درد چشم نیز می‌توانید مقداری گلاب به پشت پلك‌های خود بمالید.

خواص گلاب برای پوست

یكی از مهم‌ترین كاربردهای گلاب، مواظبت از پوست است.گل رز دارای خواص دارویی و ویتامین‌هایA,E,CوBاست كه در زمینه مراقبت از پوست و قسمت‌های دیگر بدن موثر است. گلاب برای انواع پوست‌ها به خصوص پوست‌های خشك و حساس مناسب است. می‌توان به جای محصولات شیمیایی پاك كننده،از گلاب جهت پاك كردن پوست استفاده كرد. پاك كردن پوست با گلاب چین‌های ظریف و سطحی پوست را باز كرده و التهاب و سرخی آن را از بین می‌برد؛ استفاده دیگر آن جهت طراوت و تازگی پوست است؛ بدین كونه كه پس از هربار استحمام كه منافذ پوست بازتر هستند،گلاب را به صورت بمالید.در این حالت اسانس موجود در گلاب به سرعت جذب پوست می‌شود كه با توجه به اثرات آن در افزایش جریان خون،باعث شادابی پوست می‌گردد.البته استفاده مدام ازاین روش می‌تواند این اثرات مطلوب را ایجاد كند.

گلاب برای رفع جوش‌های بدن نیز موثر است؛ برای این كار مقداری گلاب را با جوش شیرین مخلوط كنید تا خمیر نرمی به دست آید. سپس این خمیر را به مدت یك ساعت یا تمام شب(موقع خواب)روی جوش‌های خود قرار دهید. گلاب و گل رز در درمان آكنه و دانه‌های سر سیاه روی پوست مفید است. گلاب،بازسازی سلول‌های پوست را تسریع و خستگی و سرخی پلك‌ها را بر طرف می‌كند. برای درمان خشكی و ترك لب‌ها می‌توان از عصاره گلبرگ‌های رز همراه كره استفاده كرد. گلاب به دلیل داشتن خاصیت ضد عفونی كننده و هیدراته(آبدار)كردن برای پوست سر و مو مفید است؛ برای این كار،با استفاده از یك قطره چكان،گلاب را روی پوست سر خود بریزید.

درباره مهدی حبیب زاده

بیشتر بخوانید

مهارت گفت و گو

بهبود مهارت های گفت و گو

یکی از بهترین راه­ های ارتباط با افراد و برقراری روابط با کیفیت، از طریق …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *